1. Tümörün onkolojik prensiplere uygun şekilde tedavi edilmesi
ve
2. Oluşan defektin yüzün fonksiyonunu ve anatomisini koruyacak şekilde rekonstrükte edilmesi.
Bu iki amaç birbirinden bağımsız düşünülmemelidir.
Yetersiz tümör eksizyonu onkolojik güvenliği tehlikeye atabilir.
Tümörün doğru şekilde çıkarılmasına rağmen defektin yüz anatomisi dikkate alınmadan kapatılması ise:
- Göz kapağı fonksiyonunu
- Burun solunumunu
- Dudak kapanışını
- Yüz simetrisini
bozabilir.
Dolayısıyla yüz cilt kanseri cerrahisi:
“Lezyonu çıkarıp yarayı kapatmak”
değildir.
Asıl süreç:
tümör biyolojisi → onkolojik sınır → defekt analizi → yüz subunitleri → fonksiyon → rekonstrüksiyon
şeklindedir.
Bazal Hücreli Karsinom — BCC
BCC Nedir?
Bazal hücreli karsinom en sık görülen cilt kanseridir ve özellikle kronik güneş gören baş-boyun bölgesinde sık ortaya çıkar.
Yüzde özellikle:
- Burun
- Göz kapakları
- Perioküler bölge
- Alın
- Temporal bölge
- Yanak
- Dudak çevresi
- Kulak
- Saçlı deri
etkilenebilir.
BCC'nin metastaz yapması nadirdir.
Ancak:
“Nadiren metastaz yapar” demek “önemsizdir” demek değildir.
Tedavi edilmeyen veya tekrarlayan BCC çevre dokulara ilerleyerek ciddi lokal doku kaybına yol açabilir.
Küçük Bir BCC Neden Büyük Bir Defekte Dönüşebilir?
Hastanın cilt üzerinde gördüğü lezyonun çapı tümörün mikroskobik yayılımını her zaman göstermez.
Ayrıca güvenli cerrahi için tümörün uygun cerrahi sınır veya margin-kontrol yöntemiyle çıkarılması gerekir.
Bu nedenle:
ameliyat sonrasında ortaya çıkan defekt, hastanın başlangıçta gördüğü lezyondan daha büyük olabilir.
Özellikle burun, göz kapağı, dudak ve kulakta birkaç milimetrelik ek doku kaybı bile rekonstrüksiyon yöntemini değiştirebilir.
Her BCC Aynı Riskte midir?
Hayır.
Risk değerlendirmesinde:
- Yerleşim
- Boyut
- Sınırların belirginliği
- Histolojik alt tip
- Primer veya rekürren olması
- Önceki radyoterapi
- İmmünsüpresyon
- Perinöral invazyon
gibi faktörler önemlidir.
Skuamöz Hücreli Karsinom — SCC
SCC Nedir?
Kutanöz skuamöz hücreli karsinom da özellikle kronik UV maruziyetiyle ilişkili önemli bir deri malignitesidir.
BCC'ye kıyasla bazı SCC'lerde:
- Bölgesel lenf nodu metastazı
- Perinöral yayılım
- İleri hastalıkta uzak metastaz
riski daha önemlidir.
Bu nedenle bazı hastalarda değerlendirme yalnızca cilt lezyonuyla sınırlı kalmaz.
Yüksek Riskli SCC Ne Demektir?
Risk değerlendirmesinde:
- Tümör boyutu
- Derinlik
- Anatomik bölge
- Histolojik diferansiyasyon
- Perinöral invazyon
- Rekürrens
- İmmünsüpresyon
- Derin yapı invazyonu
gibi özellikler önem taşıyabilir.
Yüksek riskli hastalarda multidisipliner onkolojik değerlendirme gerekebilir.
Melanom
Melanom BCC ve SCC Gibi mi Tedavi Edilir?
Hayır.
Melanom farklı biyolojik davranış gösterir.
Tedavi planında özellikle:
- Breslow kalınlığı
- Ülserasyon
- Patolojik evre
- Anatomik yerleşim
gibi faktörler önemlidir.
Cerrahi sınırlar melanomun kendine özgü onkolojik prensiplerine göre belirlenir.
Sentinel Lenf Nodu Biyopsisi Nedir?
Uygun melanom hastalarında bölgesel evreleme amacıyla sentinel lenf nodu biyopsisi gündeme gelebilir.
Her melanom hastasına yapılmaz.
Endikasyon tümör özellikleri ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Melanom Rekonstrüksiyonunda Temel Prensip Nedir?
Rekonstrüksiyon kolay olsun diye onkolojik eksizyondan ödün verilmez.
Sıralama:
önce doğru onkolojik eksizyon → sonra oluşan gerçek defektin rekonstrüksiyonu
olmalıdır.
Mohs Cerrahisi Sonrası Rekonstrüksiyon
Mohs Cerrahisi Nedir?
Mohs mikrografik cerrahisi, tümörün aşamalı olarak çıkarıldığı ve cerrahi sınırların sistematik olarak değerlendirildiği margin-kontrollü bir yöntemdir.
Özellikle doku korumanın önemli olduğu seçilmiş anatomik bölgelerde ve uygun tümörlerde kullanılabilir.
Mohs'u Yapan Cerrah ile Rekonstrüksiyonu Yapan Cerrah Aynı Olmak Zorunda mı?
Hayır.
Tümör eksizyonu ve rekonstrüksiyon koordineli fakat ayrı basamaklar şeklinde yürütülebilir.
Mohs cerrahisi sonrasında oluşan defekt plastik cerrahi tarafından rekonstrükte edilebilir.
Bu nedenle Mohs sonrası yüz rekonstrüksiyonu ayrı bir rekonstrüktif cerrahi alanıdır.
Her Yüz BCC'sine Mohs Gerekir mi?
Hayır.
Tedavi yöntemi:
- Tümör tipi
- Risk grubu
- Yerleşim
- Histoloji
- Önceki tedavi
- Margin kontrolü gereksinimi
üzerinden belirlenir.
Birçok lezyonda standart cerrahi eksizyon uygun bir yöntemdir.
Yüzde Cilt Kanseri Rekonstrüksiyonu Neden Özeldir?
Yüz homojen bir deri yüzeyi değildir.
Fonksiyonel ve estetik alt birimlerden oluşur.
Aynı büyüklükteki iki defekt:
yanakta ve alt göz kapağında
tamamen farklı rekonstrüktif problemlerdir.
Dolayısıyla:
Defektin büyüklüğü tek başına rekonstrüksiyonun zorluğunu belirlemez.
Bazen küçük bir göz kapağı veya alar rim defekti, çok daha büyük bir yanak defektinden daha kompleks olabilir.
Yüzün Estetik Subunitleri
Subunit Prensibi Neden Önemlidir?
Yüzde doğal olarak:
- Sınırlar
- Kıvrımlar
- Konveksiteler
- Konkaviteler
- Anatomik geçiş bölgeleri
bulunur.
Rekonstrüksiyonda mümkün olduğunda skarların ve doku hareketlerinin bu anatomik geçişlerle uyumlu olması hedeflenir.
Amaç yalnızca yaranın kapanması değildir.
Yüzün üç boyutlu anatomisinin yeniden oluşturulmasıdır.
Rekonstrüktif Merdiven
Cilt Kanseri Sonrası Defekt Nasıl Kapatılır?
Defekte göre:
- Sekonder iyileşme
- Primer kapama
- Deri grefti
- Lokal flep
- Bölgesel flep
- Daha kompleks rekonstrüksiyonlar
kullanılabilir.
Ancak rekonstrüktif merdiven:
“her zaman en basit yöntemi kullan”
anlamına gelmez.
Doğru yaklaşım:
Anatomiyi ve fonksiyonu yeterli şekilde yeniden oluşturabilen en uygun yöntemi kullanmaktır.
Primer Kapama
Yara Direkt Dikilebilir mi?
Seçilmiş defektlerde evet.
Ancak çevredeki dokunun kapama sırasında ne yönde hareket edeceği önemlidir.
Aşırı gerginlik:
- Göz kapağını
- Burun kanadını
- Dudağı
- Kaşı
- Saç çizgisini
çekebilir.
Dolayısıyla:
en kısa skar her zaman en iyi rekonstrüksiyon değildir.
Deri Greftleri
Deri Grefti Ne Zaman Kullanılır?
Uygun yara yatağı bulunan seçilmiş yüzeyel defektlerde deri grefti kullanılabilir.
Ancak greft çevre dokudan:
- Renk
- Kalınlık
- Doku
- Kontur
açısından farklı olabilir.
Kontraksiyon da özellikle serbest kenarlara yakın bölgelerde önemlidir.
Tam Kat ve Kısmi Kalınlıkta Deri Grefti
Yüz rekonstrüksiyonunda defektin gereksinimine göre uygun kalınlıkta ve uygun donör bölgeden deri seçilir.
Greft flepten kötü değildir; endikasyonu farklıdır.
Lokal Flepler
Lokal Flep Nedir?
Defektin yakınındaki kanlanan dokunun, kan dolaşımı korunarak defekt üzerine taşınmasıdır.
Temel hareketler:
- Advancement
- Rotation
- Transposition
şeklinde olabilir.
Yüzde Lokal Flepler Neden Değerlidir?
Komşu deri genellikle:
- Renk
- Kalınlık
- Doku
- Sebase özellik
açısından defekt bölgesine daha iyi uyum sağlar.
Ancak önemli bir prensip vardır:
Flep gerginliği yok etmez; gerginliği başka bir bölgeye dağıtır.
Bu nedenle flep tasarımının komşu anatomik yapıları nasıl etkileyeceği hesaplanmalıdır.
Burun Cilt Kanseri Rekonstrüksiyonu
Burun Defektleri Neden Zordur?
Burun:
- Dorsum
- Sidewall
- Tip
- Ala
- Soft triangle
- Kolumella
gibi farklı subunitlerden oluşan üç boyutlu bir yapıdır.
Defekt:
yalnızca deri → deri+yumuşak doku → kıkırdak → internal lining → tam kat
şeklinde farklı derinliklerde olabilir.
Bunlar aynı rekonstrüksiyon değildir.
Burun Kanadı Neden Özellikle Önemlidir?
Alar rim hem estetik konturu hem de eksternal nazal valv bölgesini etkiler.
Yanlış rekonstrüksiyon:
- Alar retraksiyon
- Notching
- Burun deliği asimetrisi
- Kollaps
- Solunum problemi
oluşturabilir.
Kıkırdak Grefti Ne Zaman Gerekebilir?
Yapısal destek kaybedilmişse veya iyileşme sırasında kontraksiyon serbest kenarı deforme etme riski taşıyorsa kıkırdak desteği gerekebilir.
Temel prensip:
Deri örtüsü, kaybedilmiş iskelet desteğinin yerini tutmaz.
Bilobed Flep Nedir?
Bilobed flep, özellikle seçilmiş nazal defektlerde komşu deriyi iki bağlantılı lob aracılığıyla redistribüe eden bir lokal fleptir.
Ancak:
Her burun defekti bilobed fleple kapatılmaz.
Yerleşim, boyut, derinlik ve çevre deri mobilitesi önemlidir.
Nazolabial Flep
Nazolabial bölgedeki dokular özellikle seçilmiş alar ve komşu nazal defektlerde kullanılabilir.
Komşu doku özellikleri nedeniyle değerli bir rekonstrüktif seçenektir.
Paramedian Alın Flebi
Daha geniş veya derin burun defektlerinde paramedian forehead flap önemli rekonstrüktif seçeneklerden biridir.
Çoğu zaman aşamalı bir rekonstrüksiyondur.
Tam kat burun defektlerinde yalnızca dış deri yeterli olmayabilir.
Rekonstrüksiyon:
internal lining + yapısal destek + dış deri örtüsü
olarak üç ayrı komponent gerektirebilir.
Göz Kapağı Cilt Kanseri Rekonstrüksiyonu
Göz Kapağı Neden Farklıdır?
Göz kapağı yalnızca ince bir deri tabakası değildir.
- Göz yüzeyini korur
- Kırpmayı sağlar
- Gözyaşı filminin dağılımına katkıda bulunur
- Kornea ekspozisyonunu önler
Dolayısıyla estetik olarak güzel görünen ancak kapanmayan bir göz kapağı başarılı rekonstrüksiyon değildir.
Hangi Yapılar Değerlendirilir?
Defekte göre:
- Anterior lamella
- Posterior lamella
- Tars
- Konjonktiva
- Kantuslar
- Lakrimal sistem
- Lid margin
etkilenmiş olabilir.
Alt Göz Kapağında Gerginlik Neden Tehlikelidir?
Vertikal çekinti:
- Alt kapak retraksiyonu
- Scleral show
- Ektropion
- Oküler ekspozisyon
oluşturabilir.
Bu nedenle kapama vektörü en az kapama yöntemi kadar önemlidir.
Öncelik Nedir?
Öncelik:
“izi görünmez yapmak”
değildir.
Öncelik:
gözü korumak → kapağın stabilitesini sağlamak → kapanmayı korumak → lid margin'i rekonstrükte etmek → estetiği optimize etmektir.
Dudak Cilt Kanseri Rekonstrüksiyonu
Dudak aynı anda:
- Deri
- Kas
- Vermilion
- Mukoza
- Estetik landmark
- Oral sfinkter
özelliklerine sahiptir.
Bu nedenle rekonstrüksiyon yalnızca yüzey örtüsü değildir.
Oral Kompetans Nedir?
Dudakların ağız açıklığını fonksiyonel şekilde kapatabilmesidir.
Sfinkter devamlılığının bozulması:
- Yeme
- İçme
- Konuşma
- Salya kontrolü
- Mimik
üzerinde etkili olabilir.
Dolayısıyla:
Dudak rekonstrüksiyonu hem fonksiyonel hem estetiktir.
Yanak Rekonstrüksiyonu
Yanakta doku mobilitesi görece fazla olabilir.
Ancak:
- Alt göz kapağı
- Nazolabial oluk
- Oral komissür
- Fasiyal sinir dalları
- Parotis kanalı
- Erkek hastada sakallı deri
dikkate alınmalıdır.
Büyük bir yanak flebinin oluşturduğu gerginlik komşu anatomik bölgelere aktarılabilir.
Kulak Cilt Kanseri Rekonstrüksiyonu
Kulak ince, üç boyutlu ve kıkırdak destekli bir yapıdır.
Defekt:
- Heliks
- Antiheliks
- Konka
- Skafa
- Tragus
- Lobül
gibi farklı bölgeleri etkileyebilir.
Kıkırdak kaybı varsa yalnızca deri kapaması yeterli olmayabilir.
Alın ve Saçlı Deri Rekonstrüksiyonu
Planlamada:
- Kaş pozisyonu
- Saç çizgisi
- Frontal sinir dalı anatomisi
- Saçlı deri mobilitesi
- Periost
- Kemik ekspozisyonu
dikkate alınır.
Teknik olarak kapanan fakat kaşı veya saç çizgisini belirgin şekilde çeken bir rekonstrüksiyon ideal olmayabilir.
Tümör Deriden Daha Derine İlerlemişse
İleri veya rekürren tümörler:
- Subkutan doku
- Kas
- Kıkırdak
- Kemik
- Sinir
- Mukoza
tutabilir.
Bu durumda cerrahi yalnızca deri defektinin kapatılmasından çıkar ve üç boyutlu doku rekonstrüksiyonuna dönüşür.
Defekte göre daha kompleks lokal, bölgesel veya serbest doku transferleri gerekebilir.
Rekonstrüksiyon Ne Zaman Yapılmalıdır?
Uygun olgularda yeterli tümör temizliği sağlandıktan sonra aynı tedavi sürecinde rekonstrüksiyon yapılabilir.
Ancak zamanlama:
- Tümör biyolojisi
- Cerrahi sınır durumu
- Margin değerlendirme yöntemi
- Hastalığın yaygınlığı
- Ek onkolojik tedavi
ile ilişkilidir.
Defekti hemen kapatma isteği onkolojik güvenliğin önüne geçmemelidir.
Rekürren Cilt Kanseri
Daha önce ameliyat edilmiş bir bölgede rekürren tümör:
- Doku planlarının değişmiş olması
- Skar
- Değişmiş kanlanma
- Önceki flep veya greftler
- Tümör sınırlarının daha kompleks hale gelmesi
nedeniyle daha zor olabilir.
Bu hastalarda hem tümör hem de önceki rekonstrüksiyon birlikte değerlendirilmelidir.
Perinöral İnvazyon
Özellikle yüksek riskli SCC ve bazı agresif BCC'lerde perinöral invazyon görülebilir.
Bu bulgu hastanın risk sınıflamasını ve ek tedavi planını etkileyebilir.
Dolayısıyla bir cilt kanserinin ciddiyeti yalnızca dışarıdan görülen çapıyla değerlendirilmemelidir.
Patoloji ve Cerrahi Sınırlar
Patoloji Raporu Neden Önemlidir?
Patoloji:
- Tümör tipi
- Histolojik alt tip
- Diferansiyasyon
- Derinlik
- Perinöral invazyon
- Varsa lenfovasküler invazyon
- Cerrahi sınırlar
- Tümöre özgü diğer risk özellikleri
hakkında bilgi sağlayabilir.
Patoloji raporu ameliyattan sonra dosyaya konulan bir evrak değil, tedavinin devamını belirleyen veridir.
Pozitif Cerrahi Sınır Ne Demektir?
İncelenen cerrahi sınırda tümör görülmesi anlamına gelir.
Tümör tipine ve klinik duruma göre ek tedavi gerekebilir.
Bu nedenle özellikle kompleks rekonstrüksiyonların onkolojik sınır kontrolüyle koordinasyonu önemlidir.
Lenf Nodu ve Evreleme
Her BCC veya SCC hastasına lenf nodu cerrahisi yapılmaz.
Ancak seçilmiş yüksek riskli SCC ve melanom hastalarında:
- Bölgesel lenf nodlarının değerlendirilmesi
- Sentinel lenf nodu biyopsisi
- Ek görüntüleme veya evreleme
gündeme gelebilir.
Bu karar rekonstrüksiyonun büyüklüğünden değil, tümör biyolojisinden kaynaklanır.
Cilt Kanseri Cerrahisi Sonrası İz
Her tümör eksizyonu ve rekonstrüksiyon bir skar oluşturur.
Amaç:
- Onkolojik olarak yeterli eksizyon
- Fonksiyonun korunması
- Yüz subunitlerine saygı
- Skarların mümkün olduğunda uygun anatomik hatlara yerleştirilmesi
- Komşu yapıların distorsiyonunun önlenmesi
- Uygun skar maturasyonu
sağlamaktır.
Amaç en kısa izi oluşturmak değil, doğru rekonstrüksiyonu yapmaktır.
Cilt Kanseri Sonrası Yüz Rekonstrüksiyonunun Riskleri
Olası riskler:
- Kanama
- Hematom
- Enfeksiyon
- Yara iyileşme problemi
- Parsiyel flep kaybı
- Flep nekrozu
- Greft kaybı
- Geniş veya hipertrofik skar
- Kontur düzensizliği
- Renk/doku uyumsuzluğu
- Komşu yapılarda çekinti
- Göz kapağı malpozisyonu
- Alar deformite veya nazal obstrüksiyon
- Dudak asimetrisi
- Duyu değişiklikleri
- Revizyon gereksinimi
olabilir.
Tümör rekürrensi ise tümörün biyolojisi ve onkolojik tedavisiyle ilişkili ayrı bir konudur.
Dr. Fatih Ceran'in Cilt Kanseri Cerrahisi ve Yüz Rekonstrüksiyonuna Yaklaşımı
Planlama:
“Hangi flebi yapalım?”
sorusuyla başlamamalıdır.
Önce:
Tümör nedir?
BCC mi?
SCC mi?
Melanom mu?
Primer mi, rekürren mi?
Hangi anatomik bölgede?
Histolojik ve klinik risk özellikleri neler?
Tümörün temizlendiği nasıl doğrulanacak?
Beklenen defekt ne kadar?
Hangi yüz subuniti etkileniyor?
Defekt yalnızca deride mi?
Kas kaybı var mı?
Kıkırdak eksik mi?
Kemik tutulmuş mu?
Göz kapağı kenarı etkilenmiş mi?
Nazal lining kayıp mı?
Yapısal destek kaybolmuş mu?
Oral sfinkter etkilenmiş mi?
Sinir tutulumu var mı?
Hangi yapıların mutlaka korunması gerekiyor?
Primer kapama çevre anatomiyi bozar mı?
Greft yeterli mi?
Komşu doku daha iyi bir seçenek mi?
Lokal flep gerekiyor mu?
Kıkırdak desteği gerekiyor mu?
Tam kat burun defektinde ayrı ayrı lining, destek ve deri rekonstrüksiyonu gerekiyor mu?
Planlanan rekonstrüksiyon sonraki onkolojik tedaviyi veya takibi etkiler mi?
Ve en önemli soru:
Bu defektin yalnızca kapanmak için değil, normal anatomi ve fonksiyona mümkün olduğunca yaklaşmak için neye ihtiyacı var?
Sıralama:
doğru onkolojik tanı → yeterli tümör cerrahisi → gerçek defektin analizi → anatomik tabakaların rekonstrüksiyonu → fonksiyonun korunması → yüz formunun yeniden oluşturulmasıdır.
Cilt Kanseri Cerrahisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yüzde en sık hangi cilt kanserleri görülür?
BCC ve kutanöz SCC başlıca deri kanserleridir. Melanom ise farklı biyolojik davranışı nedeniyle ayrı değerlendirilir.
BCC tehlikeli midir?
Metastazı çok nadirdir; ancak tedavi edilmediğinde veya tekrarladığında çevre dokularda ciddi lokal destrüksiyon oluşturabilir.
SCC lenf noduna yayılabilir mi?
Evet. Özellikle yüksek riskli SCC'lerde bölgesel metastaz riski önem kazanır.
Melanom ameliyatı BCC ameliyatıyla aynı mıdır?
Hayır. Melanomda cerrahi sınır ve evreleme Breslow kalınlığı, ülserasyon ve diğer melanom özelliklerine göre planlanır.
Mohs cerrahisi nedir?
Tümörün aşamalı olarak çıkarıldığı ve cerrahi sınırların sistematik şekilde değerlendirildiği margin-kontrollü bir yöntemdir.
Mohs sonrası defekti plastik cerrah kapatabilir mi?
Evet. Tümör temizliği sağlandıktan sonra oluşan defekt plastik ve rekonstrüktif cerrahi prensipleriyle onarılabilir.
Her cilt kanseri sonrası flep gerekir mi?
Hayır. Sekonder iyileşmeden primer kapamaya, greftten lokal veya daha kompleks fleplere kadar farklı seçenekler vardır.
Greft mi flep mi daha iyidir?
Evrensel olarak biri diğerinden üstün değildir. Defektin yeri, derinliği, çevre dokular ve fonksiyon hangi yöntemin daha uygun olduğunu belirler.
Burundaki BCC çıkarıldıktan sonra burun nasıl onarılır?
Defektin subunitine, büyüklüğüne ve derinliğine göre primer kapama, greft, lokal flep veya daha kompleks rekonstrüksiyonlar kullanılabilir. Kıkırdak desteği kaybolmuşsa yapısal rekonstrüksiyon da gerekebilir.
Göz kapağı cilt kanseri ameliyatı gözü etkileyebilir mi?
Etkileyebilir. Bu nedenle kapak rekonstrüksiyonunda gözün korunması ve kapak fonksiyonunun sürdürülmesi temel önceliklerdendir.
Cilt kanseri ameliyatından sonra iz kalır mı?
Evet. Onkolojik güvenlik ve fonksiyondan ödün vermeden skarın mümkün olduğunca uygun anatomik bölgede ve kaliteli iyileşmesi hedeflenir.
Patoloji sınırı pozitif çıkarsa ne olur?
Tümör tipine ve klinik duruma göre ek cerrahi veya başka onkolojik tedaviler gerekebilir.
Cilt kanseri tekrar ederse yeniden ameliyat yapılabilir mi?
Birçok hastada mümkündür. Ancak önceki skarlar, flepler, radyoterapi ve değişmiş kanlanma rekonstrüksiyonu daha kompleks hale getirebilir.
Cilt kanseri çıkarıldıktan sonra rekonstrüksiyon aynı seansta yapılabilir mi?
Uygun hastalarda evet. Ancak bunun için tümörün tipi ve cerrahi sınırların değerlendirilme yöntemi dikkate alınmalıdır; onkolojik güvenlik her zaman önceliklidir.